سیروز کبدی، یک بیماری به کندی پیشرونده است که با تشکیل بافت فیبروز و اسکار در کبد مشخص می شود که در نهایت جایگزین هپاتوسیت های (سلول های اصلی کبد) نرمال شده و جریان خون دیواره های ورید پورت را مختل می کند. فیبروز، می تواند حاصل خود – تدامی بسیاری از فرآیندهای ابتدایی باشد مانند: عوامل عفونی، التهابی، سمی، متابولیک، ژنتیکی و عروقی که به صدمه کبدی منجر می شوند. اکثر خصوصیات بالینی سیروز در نتیجه افزایش فشار پورت، اختلال عملکرد هپاتوسلولار یا تغییر تمایز سلولی ایجاد می شوند.

 

علل ابتلا به سیروز کبدی

بیماری کبد چرب غیر الکلی (NAFLD)، بیماری کبد الکلی و عفونت با ویروس هپاتیت C شایعترین علل سیروز در جوامع صنعتی هستند؛ ویروس هپاتیت B علت اصلی این بیماری در آسیا و اکثر آفریقاست. علل قابل توجه و بیشمار دیگری برای سیروز وجود دارد که نیازمند توجه ویژه هستند. عوامل مختلفی باعث بروز بیماری سیروز کبدی می شوند که شامل موارد زیر هستند:

– هپاتیت نوع ب (B) یا HBV (شایعترین علت در ایران)

– هپاتیت نوع ث (C) یا HCV

– هپاتیت اتوایمیون

– سیروز کریپتوژنیک (باعلت نامعلوم)

کبد چرب

– سیروز ناشی از کلانژیت اسکلروزان

– بیماری ویلسون و هموکروماتوز ارثی

– سیروز صفراوی اولیه

– سندرم بودکیاری

– داروها

– مشروبات الکلی (شایعترین علت در اروپا و آمریکا)

علائم سيروز کبدي بستگي به مرحله بيماري دارد به طوری که در مراحل اوليه، بيماري هيچگونه علایم ندارد و تنها با آزمايشهای دقيق و بررسي هاي راديولوژيکي و بافت شناسي قابل تشخيص است. به تدريج که بيماري پيشرفت مي کند علائم و عوارض بیماری نیز افزايش مي يابد. با توجه به سفت شدن تدريجي بافت کبد، جريان خون عادي احشاء داخل شکمي که از کبد عبور مي کنند و به قلب مي رسد دچار اختلال مي شود و ضمن کم شدن سرعت خون در اين سيستم ، فشار وريدهاي کبدی افزايش مي يابد و جريان خون از راههاي فرعي به قلب مي رسد که مهمترين آن از طريق وريدهاي اطراف مري مي باشد و به همين دليل اين وريدها متسع و بزرگ مي شوند و رگ هاي واريسي را تشکيل مي دهند. اين واريس ها در اثر بزرگ و نازک شدن و افزايش بيشتر فشار دچار پارگي و باعث خونريزي گوارشی می شوند که به صورت استفراغ طولاني و مدفوع تيره رنگ یا کم خوني خود را نشان مي دهد. در اثرافزايش فشار در سيستم پورتال کبدي، طحال نيز به تدریج بزرگ مي شود و به دلیل به دام انداختن پلاکت ها دربافت طحال تعداد پلاکت ها در خون کاهش مي يابد . از طرفي با کم شدن عملکرد سلول های کبدی فاکتورهاي خوني نیز توسط کبد ساخته نمي شود و خون شما ممکن است دير لخته شود و در اثر زخم يا پارگي مويرگ ها خونريزي غیرطبیعی زير پوست يا خونريزي لثه ايجاد مي نمايد.

علائم سیروز کبدی

تظاهر بالینی سیروز کبدی

علائم در مراحل اولیه، اغلب غیر اختصاصی اند و شامل خستگی، بی حالی، ضعف، تغییر وزن، بی اشتهایی و تهوع است. پیشرفت افزایش فشار پورت یا از دست رفتن سلول های اصلی کبد ممکن است منجر به افزایش قطر شکم، اختلال عملکرد جنسی و خونریزی گوارشی شود. یافته های فیزیکی بستگی به stage یا مرحله بیماری در زمان بروز دارد.

آسیب شناسی

اتفاقاتی که به ایجاد سیروز منجر می شوند شامل صدمه قابل توجه هپاتوسیت و به دنبال آن ترمیم غیر موثر که به فیبروز کبدی می انجامد. ماهیت صدمه می تواند بسته به مکانیسم، حاد یا مزمن باشد.

تشخیص سیروز کبدی

به دلیل ذخیره قابل توجه عملکردی کبدی، مبتلایان به سیروز اغلب بدون علامت هستند و تشخیص معمولا به صورت اتفاقی در هنگام معاینه فیزیکی یا تست آزمایشگاهی صورت می گیرد. از طرفی ممکن است بیماری با عوارض ویژه و تهدید کننده حیات مربوط به سیروز بروز کنند.

در صورت شک به سیروز براساس زمینه بالینی، در اکثر موارد می توان از روی ترکیب یافت های بالینی، آزمایشگاهی و رادیولوژی به طور قابل اعتمادی، تشخیص داد. اما برای تشخیص دقیق سیروز، هنوز بیوپسی کبد به عنوان استاندارد طلایی در نظر گرفته می شود. با پیشرفت های تصویربرداری، در حال حاضر بیوپسی کبد اغلب برای ارزیابی مرحله و شدت بیماری، پیش آگهی و پایش جواب به درمان انجام می شود.

یافته های آزمایشگاهی

اختلال عملکرد سلولی کبد

این اختلال منجر به مختل شدن ساخت پروتیئن، کاهش سطوح نیتروژن اوره خون و افزایش آمونیاک سرم می شود.

رادیولوژی

دستگاه های رادیولوژی متنوع شامل اولتراسوند (با و بدون داپلر از سیستم وریدی پورت و کبدی)، سی تی اسکن و MRI پروفایل های مکملی برای ارزیابی سیروز مشکوک دارند. در حضور خصوصیات بالینی و آزمایشگاهی سیروز، سفتی غیرطبیعی کبد، در بعضی بیماران ضرورت انجام بیوپسی تشخیصی کبد را منتفی می سازد. بیوپسی، تهاجمی تر است و معمولا برای وضعیت هایی نگه داشته می شود که نتایج مطالعات غیرتهاجمی، نامشخص است یا علت بیماری کبدی مورد شک می باشد.

عوارض سیروز کبدی

عوارض سیروز کبدی

– از علائم سيروز کبدي آسيت و تجمع مايع در شکم مي باشد که به دليل کاهش ميزان آلبومين خون و افزايش سديم و آب در بدن بوجود مي آيد. اين عارضه باعث تورم پاها و بزرگی شکم مي شود. باید توجه داشته باشید که داشتن کمی تورم در پاها مشکل عمده ای برای شما ایجاد نخواهد کرد و نباید باعث نگرانی شما شود.

– آنسفالوپاتي کبدي که به دليل تاثير مواد سمي از جمله آمونياک روی مغز مي باشد از علائم ديگر است که با حالت گيجي و منگي و خواب آلودگي – تغييرات خلقي ـ فراموشي و در حالات پيشرفته تر با کاهش سطح هوشياري و حالت اغما خود را نشان مي دهد. در حالت عادی آمونیاک و مواد سمی خون توسط کبد تصفیه می شود و به مغز نمی رسد ولی در کم کاری کبد تصفیه آن توسط سلولهای کبدی مختل می شود.

– سيروز کبدي مي تواند عوارض ديگري نيز بر روي سيستم قلب و عروق، ريه ها و کليه ها ايجاد نمايد که همگي اين عوارض در اثر افزايش فشار وريد پورت و سيستم عروق کبدي و کاهش ميزان فعاليت سنتزي کبد مي باشد.

– سیروز کبدی شانس سرطان کبد را افزايش میدهد. همچنين بيماري باعث تحليل ماهيچه ها و سوء تغذيه مي شود.

عوارض اصلی سیروز به طور کلی می توان به خصوصیات اختلال عملکرد هپاتوسلولار و افزایش فشار پورت تقسیم بندی کرد. عوارض سیروز شامل: اختلال عملکرد سلول های کبدی، رژنراسیون سلول های بدی و اتساع شریانی سیستمیک و احشایی می باشد.

اختلال عملکرد هپاتوسلولار

فقدان توده سلول کبدی که در سیروز اتفاق می افتد باعث اختلال سنتز بسیاری از پروتئین های مهم می شود که به نوبه خود منجر به هیپوآلبومینمی، تولید ناکافی فاکتورهای انعقادی وابسته به ویتامین k و کاهش ظرفیت دفع سموم از کبد می گردد.

فشار بالای پورت

تحت شرایط نرمال، جریان خون پورت، یک سیستم با فشا پایین است که در حین جریان یافتن خون از ورید پورت به داخل کبد و به ورید اجوف تحتانی دچار تغییرات ناچیزی در فشار می شود. گرادیان فشار وریدی کبد (HVPG) که بیانگر گرادیان بین فشار گوه ای وریدی کبد و فشار آزاد وریدی کبد می باشد، با کاتتریزاسیون مستقیم اندازه گیری می شود. در سیروز از هم گسیختگی ساختار کبد به وسیله ی بافت سیروز و ندول های ترمیمی و همچنین افزایش تون عروق داخل کبدی باعث افزایش مقاومت در برابر جریان ورید پورت و در نتیجه افزایش ورید پورت می شود. افزایش فشار پورت به صورت HVPG بیش از 5 میلی متر جیوه تعریف می شود و عوارض قابل توجه بالینی عمدتا در اندازه های بیش از 10 میلی متر جیوه اتفاق می افتد.

درمان سیروز کبدی

درمان سیروز کبد چگونه انجام می‌شود؟

درمان با توجه به شدت بیماری و علت ایجاد بیماری و عوارض آن متفاوت می باشد. به طور معمول روش های درمان قابل استفاده به این منظور به شرح زیر می باشد:

  • پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر
  • پیشگیری از مشکل با مصرف دارو
  • درمان علت های بیماری
  • واکسیناسیون در برابر هپاتیت ویروسی

مواد غذایی، رژیم غذایی و تغذیه

به طور معمول افراد مبتلا به سیروز کبدی بهتر است با پزشک خود مشورت نموده و از رژیم غذایی بدون سدیم استفاده نماید. تا از پیشرفت بیماری و مشکلات ناشی از مصرف برخی مواد غذایی بکاهید.

سیروز کبدی یک بیماری مزمن است و با داشتن رژیم غذایی مناسب و تغییر سبک زندگی می توان تا حدی از ابتلا به این بیماری پیشگیری نمود. در صورت داشتن هر گونه سوال در خصوص این بیماری می توانید به بهترین متخصص گوارش مراجعه نمایید.



2 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

5 + 12 =