رفلاکس معده به مری + علائم، علل و روش‌های موثر درمان

بیماری رفلاکس اسید معده به مری یکی از شایعترین بیماری های می باشد که امروزه گریبان گیر بسیاری از افراد شده است. GERD یا همان Gastroesophageal reflux disease، رفلاکس (ترش کردن) اسید معده به مری است به طور تقریبی بیش از ۶۰ درصد افراد به نوعی به این بیماری مبتلا شده اند اما قابل توجه است که شیوع این بیماری در سال های اخیر بسیار افزایش یافته است.

(ریفلاکس اسید مزمن) چیست؟

رفلاکس اسید به این دلیل اتفاق می افتد که دریچه ای در انتهای مری زمانی که غذا به معده شما می رسد، به درستی بسته نمی شود. سپس اسید معکوس از طریق مری به سمت گلو و دهان شما جریان می یابد و طعم ترش به شما می دهد. رفلاکس اسید تقریباً برای همه در مقطعی از زندگی اتفاق می افتد. داشتن رفلاکس اسید و سوزش سر دل هرازگاهی کاملا طبیعی است. اما، اگر بیش از دو بار در هفته در طی چند هفته دچار رفلاکس اسید یا سوزش سر دل می‌شوید، مدام از داروهای سوزش معده و ضد اسیدها استفاده می‌کنید، اما علائم شما همچنان عود می‌کند، ممکن است به GERD مبتلا شده باشید.  شما باید توسط متخصص درمان شود. نه فقط برای تسکین علائم، بلکه به این دلیل که GERD می تواند منجر به مشکلات جدی تری شود.

علائم رایج رفلاکس اسید معده به مری

رفلاکس اسید معده به مری زمانی رخ می‌دهد که محتویات اسیدی معده به سمت مری بازگردد و باعث تحریک و سوزش آن شود. این حالت می‌تواند به مرور زمان مشکلاتی مانند التهاب مری و درد قفسه سینه ایجاد کند.

• خوردن غذاهای چرب و سنگین
• مصرف نوشیدنی‌های کافئین‌دار و گازدار
• پرخوری یا خوردن وعده‌های غذایی دیرهنگام
• چاقی و اضافه وزن
• سیگار کشیدن و مصرف الکل
• استرس و اضطراب
• اختلال در عملکرد دریچه تحتانی مری

دلایل رفلاکس معده

ریفلاکس اسید ناشی از ضعف یا شل شدن اسفنکتر تحتانی مری (دریچه) است. به طور معمول این دریچه پس از ورود غذا به معده شما محکم بسته می شود. اگر در زمانی که نباید شل شود، محتویات معده شما به مری برمی‌گردد. ریفلاکس اسید ناشی از ضعف یا شل شدن اسفنکتر تحتانی مری (دریچه) است. به طور معمول این دریچه پس از ورود غذا به معده شما محکم بسته می شود. اگر در زمانی که نباید شل شود، محتویات معده شما به مری برمی‌گردد.

عواملی که می توانند منجر به این شوند عبارتند از:

• فشار بیش از حد به شکم. برخی از زنان باردار به دلیل افزایش فشار، تقریباً روزانه سوزش سر دل را تجربه می کنند.
• انواع خاص غذا (مثلاً لبنیات، غذاهای تند یا سرخ شده) و عادات غذایی.
• داروهایی که شامل داروهای آسم، فشار خون بالا و آلرژی هستند. و همچنین داروهای مسکن، آرام بخش و ضد افسردگی.
• فتق هیاتال قسمت بالایی معده به داخل دیافراگم برآمده می شود و مانع از دریافت طبیعی غذا می شود.

علت رفلاکس اسید معده به مری یا ترش کردن چیست؟

اسفنکتر کاردیا دریچه ای ماهیچه ای شکل است که در انتهای مری در ناحیه ای که مری به معده اتصال دارد، قرار گرفته است. این دریچه در حالت عادی منقبض بوده و بسیار محکم خواهد بود اما از برگشت اسید به معده پیشگیری می نمایید. در واقع زمانی که این اسفنکتر بنا به دلایلی ضعیف شود، انقباض و حالت طبیعی خود را از دست می دهد و باز خواهد ماند و این امر سبب بازگشت مواد غذایی و اسید از مری به معده می شود. اما چه عواملی سبب می شود تا انقباض این ماهیچه از بین رود؟ استعمال دخانیات، مشروبات الکلی، اضافه وزن و برخی بیماری های جسمی از عواملی هستند که سبب شل شدن دریچه ی کاردیا می شود.

بیشتر بخوانید: درمان بیماری های معده

علامت های رفلاکس اسید معده به مری

علائم و نشانه های بیماری رفلاکس معده به مری در افراد مختلف با توجه به شدت بیماری از خفیف تا شدید متفاوت می باشد، اما شایعترین علامت های رفلاکس اسید معده به مری کدامند؟ در ادامه به شرح برخی نشانه های شایع این بیماری می پردازیم که عبارت است از:

سوزش معده

شایعترین نشانه بیماری رفلاکس اسید معده به مری سوزش معده می باشد. در حقیقت بازگشت مواد غذایی و اسیدی معده به مری سبب احساس درد و سوزش در ناحیه بالای شکم می شود که حتی میزان اسیدیته محتویات معده به قدری بالاست که در مواردی منجر به زخم شدن مری می گردد. بازگشت اسید معده به مری عاملی است که سبب ایجاد سوزش سر دل و تهوع می شود که این سوزش با خوابیدن بدتر خواهد شد.

مزه ترشی در دهان

یکی دیگر از علائم بیماری رفلاکس اسید معده به مری ترشی مزه دهان می باشد، همچنین احتمال احساس سوزش و درد در ناحیه گلو و انتهاب حلق وجود خواهد داشت.

برگشت محتویات معده به دهان

برگشت محتویات معده به دهان از مواردی است از دیگر نشانه های این بیماری است که بسیار آزاردهنده می باشد که در مواقعی منجر به استفراغ می گردد.

سوء هاضمه

سوء هاضمه یک بیماری نیست بلکه نشانه ای از بیماری رفلاکس معده به مری است که می تواند منجر به سوزش سردل، احساس سیری، تهوع و استفراغ، نفخ معده و احساس پری شکم گردد. به طور معمول اگر سوء هاضمه خفیف باشد جایی هیچ گونه نگرانی نخواهد بود ولی اگر این عارضه بیش از دو هفته به طول انجامد حتما بایستی جهت بررسی به متخصص گوارش خوب مراجعه نمایید.

قورت دادن غذاها به سختی

یکی از نشانه های دیگر این بیماری گیرکردن غذا یا دیسفاژی می باشد که طبق تحقیقات انجام شده افرادی بالای پنجاه سال حداقل هفت درصد به این عارضه مبتلا شده اند. قورت دادن غذا به سختی به دلایل مختلفی ایجاد می شود که این عارضه می تواند ناشی از رفلاکس اسید معده به مری، بیماری MS، بیماری پارکینسون و بسیاری از سرطان ها باشد.

گلودرد

بازگشت اسید معده به مری از عواملی است که سبب تحریک گلو و درد در این ناحیه می شود که از علامت های شایع بیماری رفلاکس اسید معده به مری می باشد. درد در ناحیه گلو، احساس برجستگی و گرفتگی صدا از علامت های شایع تحریک گلو می باشد. طبق تحقبقات انجام شده اکثریت افرادی که مشکلات مربوط به صدا را دارند به بیماری رفلاکس اسید معده به مری مبتلا هستند.

ارتباط بیماری آسم با رفلاکس اسید معده به مری

بیماری GERD با بیماری آسم با یکدیگر ارتباط بسیار قوی دارند و با هم بروز می کنند. به طور معمول افرادی که به بیماری آسم مبتلا هستند به نسبت سایر افراد احتمال ابتلا به بیماری رفلاکس اسید معده به مری در آن ها دو برابر خواهد بود. علت ارتباط بسیار نزدیک این دو بیماری هنوز به طور دقیق مشخص نشده است اما طبق بررسی های انجام شده دریافتند که بازگشت اسید و مواد غذایی به مری سبب آسیب به مجاری تنفسی و ریه ها می شود که افراد مبتلا به این عارضه تنفس سخت تری خواهند داشت.

پیشگیری از رفلاکس معده

بهترین روش های پیشگیری از رفلاکس معده شامل موارد زیر می شود:

• به وزن سالم برسید و حفظ کنید.
• وعده های غذایی کوچک و مکرر را به جای مقادیر زیاد چند بار در روز بخورید.
• با کاهش میزان کره، روغن، سس سالاد، سس، گوشت های چرب و لبنیات پرچرب مانند خامه ترش، پنیر و شیر کامل، چربی را کاهش دهید.
• هنگام غذا خوردن صاف بنشینید و 45 تا 60 دقیقه بعد (نشسته یا ایستاده) بمانید.
• از خوردن غذا قبل از خواب خودداری کنید. حداقل سه ساعت بعد از غذا خوردن صبر کنید تا به رختخواب بروید.
• سعی کنید از لباس هایی که در ناحیه شکم تنگ هستند استفاده نکنید. آنها می توانند معده شما را فشار داده و اسید را به سمت مری فشار دهند.
• سیگار نکشید
• متخصص شما ممکن است داروهای کاهش دهنده اسید را تجویز کند. حتما آنها را طبق دستور مصرف کنید.
• غذاهای محرک احتمالی را حذف کنید.

بیماری رفلاکس معده به مری جز دومین بیماری های شایع دستگاه گوارش به شمار می آید. بسیاری از افراد این عارضه را با نام ترش کردن معده می شناسند. بازگشت مواد غذایی و اسید معده به مری سبب احساس ناراحتی در فرد می شود که منجر به بروز علائمی در افراد می شود. برخی از عوامل همچون خوردن غذا قبل از خواب، استعمال دخانیات، مصرف مشروبات الکلی، مصرف قهوه، خوردن مواد غذایی چرب و مصرف برخی داروها می تواند سبب تشدید عارضه رفلاکس اسید معده به مری شود. اما در صورتی که به بیماری رفلاکس اسید معده به مری یا ترش کردن معده مواجهه هستید سعی نمایید بدون اتلاف وقت به متخصص گوارش مراجعه نمایید زیرا اگر درمان را به تعویق اندازد این عارضه می تواند خطرات بسیار زیادی را برای فرد به همراه داشته باشد.

روش‌های تشخیص رفلاکس اسید معده به مری

روش‌های تشخیص رفلاکس اسید معده به مری شامل چندین روش پزشکی است که به پزشک کمک می‌کند شدت بیماری و آسیب‌های احتمالی را مشخص کند. ابتدا پزشک با معاینه بالینی و بررسی علائم مانند سوزش معده، درد قفسه سینه و بازگشت اسید، احتمال رفلاکس را ارزیابی می‌کند.

در مراحل پیشرفته‌تر، آندوسکوپی انجام می‌شود تا داخل مری و معده با استفاده از یک لوله باریک مجهز به دوربین بررسی شود و التهاب، زخم یا تغییرات سلولی ناشی از اسید شناسایی گردد. در صورت نیاز، پزشک ممکن است نمونه‌ برداری هم انجام دهد تا آسیب‌های بافتی یا تغییرات پیش‌سرطانی بررسی شوند.

روش‌های تخصصی‌تر شامل مانومتری مری برای اندازه‌گیری فشار و عملکرد دریچه تحتانی مری، پایش اسید ۲۴ ساعته (pH monitoring) برای سنجش تماس اسید با مری و رادیوگرافی با باریم برای بررسی ساختار مری و بازگشت محتویات معده است. این روش‌ها به پزشک کمک می‌کنند تا شدت رفلاکس مشخص شود و بهترین روش درمانی انتخاب گردد.

درمان دارویی رفلاکس اسید معده به مری

درمان دارویی رفلاکس اسید معده به مری با هدف کاهش ترشح اسید معده، بهبود التهاب مری و کنترل علائم انجام می‌شود. بسته به شدت بیماری و نظر پزشک، داروهای مختلفی برای این منظور تجویز می‌شوند تا رفلاکس کنترل شده و کیفیت زندگی بیمار بهبود یابد.

آنتی‌اسیدها یکی از اولین گزینه‌ها هستند که با خنثی کردن اسید معده باعث تسکین سریع سوزش و بازگشت اسید می‌شوند. مهارکننده‌های H2 نیز تولید اسید معده را کاهش می‌دهند و به کنترل طولانی‌مدت علائم کمک می‌کنند.

در موارد شدید یا مزمن، مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs) تجویز می‌شوند که قوی‌ترین داروها برای کاهش اسید هستند و التهاب مری را بهبود می‌بخشند. همچنین، پروکینتیک‌ها با بهبود حرکات معده و مری باعث تخلیه سریع‌تر محتویات معده و کاهش رفلاکس می‌شوند. پزشک بر اساس شدت بیماری و پاسخ بیمار، ترکیبی از این داروها را توصیه می‌کند و پیگیری منظم پزشکی برای موفقیت درمان ضروری است.

درمان خانگی در رفلاکس اسید معده به مری

درمان خانگی رفلاکس اسید معده به مری می‌تواند به کاهش علائم و بهبود کیفیت زندگی کمک کند و در کنار درمان‌های دارویی مؤثر باشد. رعایت سبک زندگی سالم و اصلاح برخی عادات غذایی نقش مهمی در کنترل رفلاکس دارد.

• مصرف وعده‌های غذایی کوچک و منظم: خوردن وعده‌های سبک و متعدد به جای وعده‌های سنگین، فشار روی معده را کاهش می‌دهد و از بازگشت اسید جلوگیری می‌کند.
• اجتناب از غذاها و نوشیدنی‌های محرک: شکلات، غذاهای چرب، سرخ‌کرده، نوشیدنی‌های کافئین‌دار و الکل می‌توانند رفلاکس را تشدید کنند.
• بالا بردن سر هنگام خواب: استفاده از بالش یا تخت شیبدار باعث کاهش بازگشت اسید به مری در طول شب می‌شود.
• کنترل وزن و فعالیت بدنی منظم: اضافه وزن فشار روی معده را افزایش می‌دهد و کاهش وزن می‌تواند علائم رفلاکس را بهبود بخشد.
• پرهیز از دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا: حداقل ۲ تا ۳ ساعت بعد از خوردن غذا بهتر است دراز نکشید تا محتویات معده فرصت تخلیه داشته باشند.
• پرهیز از سیگار و کاهش استرس: سیگار کشیدن و اضطراب می‌توانند عملکرد دریچه معده را کاهش دهند و علائم رفلاکس را شدیدتر کنند.

سخن پایانی

علائم رفلاکس اسید معده به مری شامل سوزش سر دل، بازگشت اسید به دهان، درد قفسه سینه، گلودرد مداوم و سرفه‌های خشک شبانه است که می‌توانند کیفیت زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند. شناخت این علائم و مراجعه به پزشک برای تشخیص دقیق، انجام آزمایش‌ها و درمان به موقع اهمیت بالایی دارد. با رعایت سبک زندگی سالم، تغییرات رژیم غذایی و در صورت نیاز درمان دارویی، می‌توان شدت علائم را کاهش داد و از بروز عوارض طولانی‌مدت مانند التهاب مزمن مری یا آسیب دندان‌ها پیشگیری کرد.

سوالات متداول