عاداتی که سلامت کبد را به خطر میاندازند در این مقاله آورده شده است و شما با خواندن این مطالب آگاه میشوید که چه چیزهایی برای سلامت کبد شما مهم است که رعایت شود. کبد یکی از مهمترین اعضای بدن است که وظیفه آن تصفیه خون، دفع مواد زائد و جدا کردن مواد مضر از مواد غذایی است. با اینکه سلولهای کبد قابلیت بازسازی خود را دارند، اما اگر آسیب رسیدن به کبد به حدی برسد که باعث اختلالاتی در کار آن شود کبد نمیتواند به درستی کار کند. از آنجایی که بیماریهای کبدی به سختی درمان میشوند، در ادامه به بررسی برخی عادات مهم برای سلامت کبد میپردازیم.
خوردن نوشابههای گازدار
نوشیدنیهای قنددار و نوشابههای گازدار یکی از عوامل اصلی چاقی محسوب میشوند و به همین دلیل تاثیرات منفی بر سلامت کبد دارند. تحقیقات نشان میدهند افرادی که بهصورت روزانه یک یا دو نوشیدنی شیرین مصرف میکنند، بیشتر در معرض ابتلا به کبد چرب قرار دارند. بنابراین، کاهش مصرف نوشابهها و سایر نوشیدنیهای قنددار نهتنها به کنترل وزن کمک میکند بلکه نقشی مهم در حفظ سلامت کبد نیز ایفا میکند.
چاقی و افزایش وزن
چاقی یکی از عوامل اصلی در بروز بیماری کبد چرب غیر الکلی است که امروزه افراد زیادی را تحت تاثیر قرار داده است. این بیماری زمانی رخ میدهد که حجم زیادی از چربی در سلولهای کبدی ذخیره شود. اگرچه دلیل دقیق این اختلال هنوز به طور کامل مشخص نشده است، اما تحقیقات نشان میدهد که این بیماری با مشکلات متابولیکی مانند فشار خون بالا و سطح بالای تریگلیسیرید مرتبط است.
انباشت چربی در سلولهای کبدی میتواند منجر به عوارض جدی مانند سیروز کبدی و نارسایی کبد شود. این بیماری نهتنها در افراد میانسال در سنین 40 و 50 سال شایع است، بلکه حتی در نوجوانانی که دچار اضافه وزن هستند نیز مشاهده شده است.
مصرف الکل
بسیاری از افراد ممکن است بدانند که مصرف الکل میتواند به کبد آسیب برساند، اما اغلب نمیدانند مقدار زیاد دقیقا چقدر است. حتی اگر به مصرف الکل وابسته نباشید، ممکن است به شکلی ناآگاهانه آن را بیش از حد مصرف کنید و سلامت کبد خود را به خطر بیندازید. الکل میتواند مشکلاتی مانند کبد چرب الکلی را ایجاد کند و در کنار سایر عوامل، یکی از اصلیترین دلایل سیروز و بیماریهای جدی کبدی است.
براساس آمارها، حدود 10 تا 15 درصد از افرادی که الکل را به مقدار زیاد مصرف میکنند، به زخمهای کبدی دچار میشوند. قطع مصرف الکل بهترین راه برای جلوگیری از این مشکلات است، بهخصوص اگر کبد شما قبلا آسیب دیده باشد. با توجه به اینکه درمان قطعی برای سیروز وجود ندارد، پیشگیری همیشه موثرترین گزینه خواهد بود.
سیگار کشیدن
سیگار میتواند بهطور همزمان خطر ابتلا به سرطان کبد و سیروز را افزایش دهد. مواد شیمیایی سمی موجود در تنباکو، با تحریک التهاب در کبد، میتوانند به تدریج منجر به بروز سیروز شوند. همچنین، سیگار کشیدن سطح تولید سیتوکینها را افزایش میدهد، موادی که نقش مهمی در تشدید التهاب و آسیب به بافت کبد دارند.
یکی دیگر از نگرانیهای جدی این است که در افرادی که به هپاتیت B یا C مبتلا هستند، سیگار کشیدن میتواند احتمال بروز کارسینوم هپاتوسلولار، یکی از انواع سرطان کبد، را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد. این عوامل نشاندهنده تأثیرات مخرب سیگار بر سلامت کبد هستند.
هپاتیت
هپاتیتهای مزمن B و C از مهمترین عوامل ایجاد سرطان کبد در جهان محسوب میشوند. هپاتیت C از طریق تماس با خون آلوده منتقل میشود، به این معنا که استفاده از سوزن مشترک، روابط جنسی محافظت نشده یا انتقال خون آلوده میتواند فرد را به این بیماری مبتلا کند. اگرچه هپاتیت C در حال حاضر با دارو قابل درمان است، اما تشخیص به موقع آن اهمیت زیادی دارد. این بیماری بهعنوان قاتل خاموش شناخته میشود، زیرا بسیاری از افراد از ابتلای خود بیخبرند و ممکن است تا پیشرفت بیماری به مرحله سیروز، سرطان یا نارسایی کبد متوجه آن نشوند. درمان و شناسایی سریع، کلید پیشگیری از این عوارض است.
هپاتیت B نیز مشابه هپاتیت C از طریق خون آلوده منتقل میشود. با این حال، میزان شیوع آن کمتر است، زیرا واکسیناسیون موثری برای پیشگیری از آن وجود دارد. بسیاری از کودکان در سنین پایین واکسن هپاتیت B را دریافت میکنند، که به کاهش گسترده این بیماری کمک کرده است.
برخی داروها
عاداتی که سلامت کبد رابه خطر میاندازند، علاوه بر استامینوفن، برخی داروهای دیگر نیز میتوانند به کبد آسیب وارد کنند. به عنوان مثال، مصرف طولانی مدت استروئیدهای آنابولیک یعنی هورمونهای مردانه که گاهی توسط ورزشکاران برای بهبود عملکرد ورزشی استفاده میشوند با افزایش خطر ابتلا به بیماریهای کبدی همراه است. همچنین، مواد مخدر غیرقانونی مانند هروئین و کوکائین میتوانند اثرات مخربی بر سلامت کبد داشته باشند.
پرهیز از سوءمصرف مواد، چه قانونی و چه غیرقانونی، به دلایل متعدد بسیار اهمیت دارد. اگر علائم آسیب به کبد مانند زردی پوست و چشم، تیرگی ادرار یا درد در ناحیه شکم را تجربه کردید، حتما با بهترین دکتر کبد چرب خود مشورت کنید و داروهایی که مصرف میکنید را با او در میان بگذارید.
بیماریهای ژنتیکی
ژنتیک نیز میتواند تاثیر قابل توجهی بر سلامت کبد داشته باشد و بسیاری از مشکلات ارثی ممکن است زمینه ساز بیماریهای کبدی شوند. به عنوان نمونه، بیماری ارثی هموکروماتوز میتواند منجر به تجمع بیش از حد آهن در بدن شود که این مسئله میتواند سیروز و در نهایت نارسایی کبد را به همراه داشته باشد. از دیگر اختلالات نادر، بیماری ویلسون است که با انباشته شدن مس در بدن همراه است و نهتنها به کبد، بلکه به مغز و سایر اندامها نیز آسیب وارد میکند.
خوشبختانه هر دوی این شرایط قابل درمان هستند. در مورد هموکروماتوز، کاهش سطح آهن بدن با حذف منظم خون انجام میشود. برای بیماری ویلسون نیز داروهایی طراحی شدهاند که به حذف مس اضافی از بدن کمک میکنند و از پیشرفت آسیبهای جدی جلوگیری مینمایند.
بیماریهای خود ایمنی
برخی از بیماریهای خودایمنی میتوانند تاثیر مستقیمی بر سلامت کبد داشته باشند. در صورتی که سیستم ایمنی بدن به اشتباه کبد را هدف قرار دهد، این وضعیت به عنوان هپاتیت خودایمنی شناخته میشود. علت دقیق این واکنش اشتباه سیستم ایمنی مشخص نیست، اما به نظر میرسد عوامل ژنتیکی در آن نقش داشته باشند. این بیماری بیشتر در زنان و افرادی که به سایر بیماریهای خودایمنی مبتلا هستند دیده میشود. همچنین، سیروز صفراوی اولیه، نوع دیگری از بیماری خودایمنی است که بیشتر در خانمها بروز میکند.
اگر این بیماریها بهموقع درمان نشوند، میتوانند به سیروز و در نهایت نارسایی کبدی منجر شوند. با وجود اینکه درمان قطعی برای این مشکلات وجود ندارد، اما روشهای درمانی موجود میتوانند به حفظ سلامت بیماران کمک کنند. مدیریت مداوم بیماری و رعایت دستورات پزشک به افراد این امکان را میدهد که زندگی عادی و بدون مشکل داشته باشند.
رژیم غذایی پرچرب و شیرین
بسیاری از غذاهای فرآوری شده و سرخ شده دارای چربیهای ترانس هستند که میتوانند باعث افزایش وزن و آسیب به کبد شوند. برای جلوگیری از این آسیب، هنگام خرید مواد غذایی حتما به ترکیبات درج شده روی بسته بندی توجه کنید. حتی اگر روی برچسب محصول ذکر شده باشد که میزان چربی ترانس صفر گرم است، احتمال دارد مقدار کمی از این نوع چربی در آن وجود داشته باشد.
سخن پایانی
همان طور که گفته شد کبد عضو مهمی از بدن است و اگر این موارد رو رعایت نکنید، به کبد شما آسیب وارد شده و ممکن است دچار کبد چرب شوید. داشتن عادات و رژیم غذایی سالم به افراد کمک میکند تا با داشتن کبد سالم زندگی سالمی را داشته باشند. در این مقاله تلاش کردیم عاداتی که سلامت کبد را به خطر میاندازند را بررسی کنیم تا با آگاهی از این موضوع مراقبت کبد و سلامتی خود باشید.
سوالات متداول
عواملی مانند مصرف الکل، چاقی، بیماریهای ویروسی مانند هپاتیت، مصرف داروهای خاص، چربی ترانس، سیگار کشیدن، برخی بیماریهای ژنتیکی، کمبود فعالیت بدنی و مصرف مواد مخدر میتوانند سلامت کبد را تهدید کنند.
مصرف زیاد و مداوم الکل میتواند باعث بیماریهای کبدی نظیر کبد چرب الکلی، سیروز و نارسایی کبد شود. الکل به سلولهای کبدی آسیب میزند و باعث التهاب و تجمع چربی در کبد میشود.
چاقی میتواند منجر به بیماری کبد چرب غیرالکلی شود که در آن چربی اضافی در کبد تجمع میکند. این وضعیت میتواند به التهاب کبد و در نهایت سیروز و نارسایی کبدی منجر شود.
بله، مصرف طولانی مدت برخی داروها، از جمله استامینوفن، استروئیدهای آنابولیک و داروهای شیمی درمانی میتواند باعث آسیب به کبد شود. در صورت مصرف هر نوع دارو، باید مراقب علائم آسیب کبدی باشید.