همه چیز در مورد رفلاکس معده

معده‌ی ما به‌طور طبیعی برای از بین بردن باکتری موجود در غذایی که می‌خوریم، اسید تولید می‌کند. اما رفلاکس اسید معده چیست؟ برخلاف آنچه اکثر مردم تصور می‌کنند، رفلاکس معده ناشی از تولید بیش از حد اسید در معده نیست، بلکه ناشی از برگشتن محتویات معده به سمت مری است. رفلاکس معده یکی از شایع‌ترین دلایل سوء‌هاضمه است.

رفلاکس اسید زمانی اتفاق می افتد که محتویات معده شما به مری شما برگردد. به این عمل برگشت اسید یا رفلاکس معده به مری نیز گفته می شود.

اگر بیش از دو بار در هفته علائم رفلاکس اسید معده را دارید، ممکن است به بیماری معروف به بیماری ریفلاکس معده (GERD) مبتلا باشید.

GERD حدود 20 درصد از مردم ایالات متحده را تحت تاثیر قرار می دهد. اگر درمان نشود، گاهی اوقات می تواند عوارض جدی ایجاد کند.

جداره‌ی داخلی معده همیشه مقدار کمی اسید تولید می‌کند، اما میزان این اسید، بلافاصله بعد از خوردن غذا به شدت افزایش پیدا می‌کند. در صورتی که شخص مقدار کافی از غذا را بخورد، پس از مدت زمان کمی غذا برای هضم شدن وارد روده‌ی کوچک می‌شود.

اما در صورتی که شخص مقدار بیش از حدی از غذا را بخورد، معده‌ی او که بسیار پر شده است، تحت فشار قرار می‌گیرد و نیاز دارد که این فشار را برطرف کند. معده دارای یک دریچه است که در صورت پر شدن و در واقع سر ریز شدن محتویات معده، باز می‌شود تا فشار داخلی معده کم شود. این دریچه یا اسفنکتر در بالای معده قرار دارد و در موارد لزوم باز می‌شود تا گاز یا مایعات از داخل معده به مری برود.

برای اغلب مردم عجیب و جالب توجه است که شل شدن عضلات اسفنکتر در پایین مری (در واقع باز شدن دریچه‌ی معده) حالتی گذرا است که معمولا بعد از غذا خوردن اتفاق می‌افتد. این مورد صحیح است و در واقع، اغلب حملات رفلاکسی و ‌ترش کردن طی دو ساعت بعد از غذا خوردن اتفاق می‌افتد.‌ ترش کردن و سوزش سر دل مخصوصا بعد از خوردن حجم زیاد غذا و همچنین بعد از خوردن برخی غذاهای خاص، بیشتر رخ می‌دهد. در واقع وعده‌های حجیم و یا برخی غذاهای خاص موجب شل شدن عضلات اسفنکتر (دریچه‌ی بین معده و مری) شده و در نتیجه علائم رفلاکس معده بروز می‌کنند.

تغذیه

خوردن وعده‌های غذایی بزرگ و حجیم موجب افزایش فشار در معده می‌شود و احتمال شل شدن عضلات اسفنکتر در پایین مری (باز شدن دریچه‌ی بالای معده) را افزایش می‌دهد.

غذاهایی که در ادامه آورده شده اند، با شل کردن عضلات اسفنکتر در پایین مری موجب بدتر شدن رفلاکس اسید معده می‌شوند:

• قهوه (حتی نوع بدون کافئین)
• شکلات
• نوشیدنی‌های گازدار
• الکل

این غذاها اسیدی هستند و مستقیما موجب تحریک مری می‌شوند:

• مرکبات مانند پرتقال، لیمو و گریپ فروت
• آب پرتقال
• غذاهای پر از ادویه
• گوجه

تاثیر دارو بر رفلاکس معده

بیماران معمولا متوجه تاثیر برخی از داروهایی که مصرف می‌کنند بر رفلاکس و سوزش معده‌ی خود نمی‌شوند. در این موارد ایجاد تغییر بسیار کوچک در داروی مصرفی که برای درمان بیماری‌های دیگر تجویز شده است، تفاوت بسیار زیادی در وضعیت علائم ناشی از رفلاکس و سوزش معده  ایجاد می‌کند.

داروها از این لحاظ به دو دسته تقسیم می‌شوند: دسته‌ی اول داروهایی که مستقیما موجب تحریک مری می‌شوند و دسته‌ی دوم داروهایی که موجب شل شدن عضلات اسفنکتر در پایین مری شده و از این طریق موجب شدید شدن رفلاکس می‌شوند.

تحریک مستقیم مری:

• داروهای ضدالتهاب و مسکن مانند ایبوبروفن و آسپرین
• بیفسفنات‌ها مانند آلندورانت

داروهایی که با شل کردن عضلات اسفنکتر موجب شدید شدن رفلاکس می‌شوند، شامل داروهای شل‌کننده عضلات مانند دیازپام، تئوفیلین، نیترات و مسدودکننده‌های کانال کلسیم مانند نیفدیپین و آملودیپین.

سایر علل

وزن: داشتن وزن بالا می‌تواند از علل رفلاکس اسید معده باشد. در واقع افراد چاق دارای ریسک بالایی برا ی ابتلا به رفلاکس هستند.

حالت قرارگیری بدن: در صورتی که در طول روز برای زمان طولانی دراز بکشید یا به سمت جلو خم شوید، این وضعیت باعث تحریک دریچه‌ی معده به باز شدن و درنتیجه بروز رفلاکس می‌شود.

زمان خوابیدن: یکی از دلایل مهم رفلاکس این است که افراد  شب‌ها در حالی که کمتر از دو ساعت از غذا خوردنشان می‌گذرد، به رختخواب می‌روند.

علامت اصلی GERD رفلاکس اسید است. رفلاکس اسید می تواند باعث احساس سوزش ناراحت کننده در قفسه سینه شود که می تواند به سمت گردن و گلو شما حرکت کند. این احساس اغلب به عنوان سوزش سر دل شناخته می شود.

اگر رفلاکس اسید معده دارید، ممکن است طعم ترش یا تلخی در پشت دهانتان ایجاد شود. همچنین ممکن است باعث برگشت غذا یا مایعات از معده به داخل دهان شود.

• حالت تهوع
• درد قفسه سینه
• درد هنگام بلع
• مشکل در بلع
• سرفه مزمن
• صدای خشن
• بوی بد دهان
• گزینه های درمانی رفلاکس معده

حمله رفلاکس اسید معده، یکی از مهمترین علل درد و سوزش قفسه سینه

حملات رفلاکس اسید معده می‌توان واقعا آزاردهنده باشد خصوصا اگر قبلا این مشکل را نداشته اید. این مشکل در شدیدترین حالت ممکن است چنان باعث درد و سوزش قفسه سینه شما شود که تصور کنید دچار حمله‌ی قلبی شده‌اید. در این حالت (درست مانند علائم سکته‌ی قلبی)، درد و سوزش در مرکز قفسه سینه احساس می‌شود و سپس تا شانه‌ها منتشر می‌شود.

درد قفسه سینه

گاهی تشخیص درد قفسه سینه که ناشی از رفلاکس اسید معده است، از حمله‌ی قلبی غیرممکن به نظر می‌رسد و در صورتی که رفلاکس شدید باشد لازم است که سریعا به آن رسیدگی شده و درمان شود. با این حال برخی نشانه‌ها وجود دارند که می‌توانید با توجه به آن‌ها حدس بزنید که مشکل درد قفسه سینه گوارشی است یا ناشی از حمله‌ی قلبی:

• اول: آیا به تازگی یک وعده غذایی بزرگ یا چرب خورده‌اید؟ (احتمالا مشکل رفلاکس است)
• دوم: آیا جوان هستید و بدن ورزیده‌ای داریدو معمولا ورزش می‌کنید؟ (احتمالا مشکل رفلاکس است)
• سوم:آیا سابقه‌ی ابتلا به مشکلات سوء‌هاضمه را دارید؟ (احتمالا مشکل رفلاکس است)
• چهارم: آیا درد قفسه سینه بعد از تمرین و ورزش کردن رخ داده؟ (احتمالا مشکل حمله قلبی است)
• پنجم: آیا تنگی نفس هم دارید؟ (احتمالا مشکل حمله قلبی است)

ترش کردن (سوزش معده یا سوزش سرِدل)

این مورد معمول‌ترین علامت و نشانه‌ی رفلاکس است. ‌ترش کردن یا سوزش سرِدل به حالتی گفته می‌شود که شخص احساس می‌کند، از پایین معده و درست در زیر استخوان‌های قفسه سینه احساس سوزش دارد و این سوزش در طول قفسه‌ی سینه ادامه دارد و منتشر می‌شود. سوزش معده یا سوزش سرِدل معمولا بعد از خوردن وعده غذایی حجیم یا خوردن غذاهای چرب ایجاد می‌شود. همچنین ممکن است این حالت در هنگام ورزش کردن یا خم شدن به سمت جلو ایجاد شود.

بازگشت غذا و خفگی

گاهی ممکن است محتویات معده که تلخ یا اسیدی هستند به سمت بالا بازگشت کنند (مانند وقتی که بالا میاورید یا استفراغ می‌کنید) و تا پشت دهان بالا بیایند. مجددا این حالت نیز معمولا بعد از خوردن غذای زیاد، ورزش کردن و خم شدن به سمت جلو پیش میاید. اگر این اتفاق در طول شب بیافتد، ممکن است ماده‌ی اسیدی وارد ریه‌ها شود. این موضوع می‌تواند باعث شود که شخص به شدت احساس خفگی کند و این حالت تا یک یا دو دقیقه ادامه دارد و سپس برطرف می‌شود.

دیسفاژی

دیسفاژی به معنای مشکل در بلع غذا و بلع دردناک است. این مشکل می‌تواند علل زیادی داشته باشد. اما در صورتی که غذای جامد و سفت قبل از رسیدن به معده در مری گیر می‌کند و باعث بلع دردناک می‌شود، ممکن است علت آن ابتلا به رفلاکس باشد.

سرفه

داشتن سرفه‌ی مداوم می‌تواند براثر رفلاکس باشد و گاهی تنها نشانه‌ای که بیمار دارد، همین سرفه‌ی مداوم است.

دورگه شدن صدا

یکی از تاثیرات بسیار عجیب رفلاکس اسید معده این است که ممکن است صدای شخص دورگه شود.

برای مدیریت و تسکین علائم رفلاکس معده، پزشک ممکن است شما را به ایجاد تغییرات خاصی در سبک زندگی تشویق کند، مانند:

• حفظ وزن متعادل، در صورت لزوم
• اگر سیگار می کشید، سیگار را ترک کنید
• اجتناب از وعده های غذایی سنگین به خصوص در عصر
• چند ساعت بعد از غذا خوردن صبر کنید سپس دراز بکشید
• بالا بردن سر در هنگام خواب

معاینه و آزمایشات تشخیصی

پرکاربردترین تستی که برای تشخیص قطعی رفلاکس به کار می‌رود، آندوسکوپی است. با استفاده از پاندوسکوپی می‌توان میزان التهاب مری و همچنین عوارض و تاثیرات رفلاکس بر مری و دریچه‌ی معده را بررسی کرد اما میزان رفلاکس اسید را نمی توان اندازه گیری نمود. روش بهتر برای بررسی این موضوع، تست PH بیست‌وچهار ساعته است که ممکن است علاوه بر آندوسکوپی برای بیمار تجویز شود. روش های درمان رفلاکس معده دارای سه جزء بسیار مهم و اساسی به شرح زیر می‌باشد.

غذاهایی که باید از خوردن آن پرهیز کنید	غذاهایی که خوردن آن برایتان مناسب است
قهوه	دمنوش‌های گیاهی رقیق (در صورتی که دمنوش غلیظ باشد موجب می‌شود که معده‌ی شما اسید زیادی تولید کند)
شکلات	میوه‌های تازه
نوشیدنی‌های گازدار	آب ساده
غذاهای تند و پرادویه	کیک برنجی، چوب شور، نان، ذرت
مرکبات	گلابی، موز، سیب، برخی میوه‌های تابستانی نرم مانند خربزه و هندوانه‌ی رسیده
گوجه	سیب‌زمینی پخته، کلم بروکلی، کلم، هویج، نخود فرنگی و لوبیا سبز
غذاهای چرب	غذاهای کم‌چرب مانند ماهی سفید، گوشت بدون چربی و یا مرغ، پنیر و ماست کم‌چرب
خوردن غذای زیاد	خوردن غذای کمتر در هر وعده و احتمالا بیشتر کردن تعداد وعده‌های غذایی
خوردن غذا دیرهنگام در شب‌ها	بین آخرین وعده‌ی غذایی که در شب می‌خورید و وقت خوابیدن، حداقل دو تا سه ساعت فاصله بگذارید
الکل	نوشیدنی‌های غیرالکلی

پزشک شما همچنین ممکن است مصرف داروهای بدون نسخه (OTC) مانند موارد ذکر شده در زیر را پیشنهاد کند. همه این داروها می توانند عوارض جانبی ایجاد کنند، بنابراین با پزشک خود در مورد اینکه کدام گزینه برای شما بهترین است صحبت کنید.

داروهای مخصوص رفلاکس می‌تواند شامل یکی از دسته‌های زیر باشد.

• داروهای خنثی‌ساز اسید معده
  • آنتی‌اسیدهای ساده
  • آنتی‌اسیدهای پیشرفته با آلژینات
• داروهایی که از تولید اسید در معده جلوگیری می‌کنند.
  • آنتاگونیست‌های گیرنده H2
  • مهارکننده‌های پمپ پروتون
• داروهای جدید

آنتی اسیدها

آنتی اسیدهایی مانند Tums معمولا برای علائم گاه به گاه و خفیف رفلاکس اسید و GERD استفاده می شود. اما اگر متوجه شدید که تقریبا هر روز از آنتی اسیدها استفاده می کنید، ممکن است به داروی قوی تری نیاز داشته باشید.

آنتی‌اسیدهای ساده در زمان‌هایی مفید هستند که شما دچار حمله‌ی رفلاکس و سوزش ناگهانی سر دل (ترش کردن) می‌شوید. این دارو بلافاصله اسید معده را خنثی می‌کند. این دارو سریعا اثر می‌گذارد اما از طرف دیگر تاثیرات آن نیز به زودی از بین می‌روند و در صورتی که حمله‌ی رفلاکس شدید باشد، احتمالا بیمار ظرف چند دقیقه به داروی بیشتری نیاز خواهد داشت. برخی از داروهای آنتی‌اسید ساده عبارتند از:

• منیزیم و یا کلسیم هیدروکسید، کربنات و یا ‌تری‌سیلیکات
• هیدروکسید آلومینیوم
• سدیم بیکربنات

آنتی‌اسیدهای پیشرفته با آلژینات

آنتی‌اسید‌های پیشرفته نسبت به آنتی‌اسیدهای ساده دارای مزایایی هستند.  این آنتی‌اسید‌ها علاوه بر ماده‌ی آنتی‌اسید ساده، دارای آلژینات نیز هستند. از جمله داروهای آلژینات می‌توان گاویسکون (Gaviscon) و گاستروکوت (Gastrocote) را نام برد. این داروها می‌توانند به صورت قرص یا شربت باشند و هر دو شکل آن‌ها موثر هستند.

مسدود کننده های گیرنده H2

مسدودکننده های H2 مانند Pepcid AC برای کاهش میزان اسیدی که معده شما می سازد کار می کنند. بسیاری از مسدودکننده های H2 بدون نسخه در دسترس هستند، در حالی که دوزهای بالاتری از این داروها نیز قابل تجویز هستند.

نکته مهم این است که یک نوع مسدودکننده H2 – رانیتیدین اخیراً توسطFDAT به دلیل داشتن ماده N-Nitrosodimethylamine (NDMA) که یک سرطان ‌زا شناخته شده است، اعلام شده است.

برخی از افراد ممکن است ترجیح دهند برای درمان سوزش سر دل خود با داروهای خانگی شروع کنند. در حالی که برخی از درمان‌های خانگی ممکن است در مورد حملات گاه به گاه رفلاکس اسید کمک کند، اما اگر شما مبتلا به رفلاکس معده تشخیص داده شده ‌اید، به احتمال زیاد با یک مشکل مزمن سر و کار دارید.

مشکلات مزمن سلامتی گاهی اوقات می تواند با تغییر سبک زندگی کاهش یابد، اما معمولاً به نوعی مداخله پزشکی نیز نیاز دارد. وقتی صحبت از مشکلات مزمن به میان می آید، بهتر است در مقابل تمایل به خود تشخیصی و خود درمانی مقاومت کنید. قبل از شروع هر گونه درمان جدید با پزشک خود صحبت کنید.

در اینجا 10 نکته وجود دارد که می توانید برای جلوگیری از GERD سعی کنید.

1. کاهش وزن. چاقی عامل اصلی GERD است. چربی اضافی معده به شکم شما فشار وارد می کند و اسید معده را به سمت مری بالا می برد. اگر اضافه وزن دارید، وزن خود را کاهش دهید و اگر اضافه وزن ندارید، وزن اضافه نکنید.

2. از غذاهای شناخته شده برای ایجاد رفلاکس اجتناب کنید. اگر در معرض خطر GERD هستید، از مصرف غذاهای زیر اجتناب کنید:

غذاهای چرب

غذاهای ادویه دار

غذاهای اسیدی مانند گوجه فرنگی و مرکبات

نعناع

شکلات

پیازها

قهوه یا هر نوشیدنی کافئین دار

نوشیدنی های گازدار

3. وعده های غذایی کوچکتر بخورید. وعده های غذایی بزرگ معده را پر می کند و احتمال رفلاکس و GERD را بیشتر می کند.

4. بعد از غذا دراز نکشید. حداقل سه ساعت برای دراز کشیدن بعد از غذا صبر کنید. جاذبه به طور معمول به جلوگیری از ایجاد رفلاکس اسید کمک می کند. وقتی یک وعده غذایی می خورید و سپس برای چرت زدن دراز می کشید، جاذبه را از معادله خارج می کنید. در نتیجه اسید به راحتی به مری جریان می یابد.

5. تخت خود را بلند کنید. بالا بردن سر تخت شش تا هشت اینچ می تواند به نیروی جاذبه کمک کند تا اسید معده را در معده شما پایین نگه دارد. از بالش‌های اضافی استفاده نکنید، زیرا آنها فقط سر شما را بالا می ‌برند و به ریفلاکس کمکی نمی ‌کنند. برای تسکین باید تمام قسمت بالایی بدن خود را بالا ببرید.

6. داروهای خود را بررسی کنید. تعدادی از داروها وجود دارند که می توانند خطر ابتلا به GERD را افزایش دهند، تداخل در روند گوارش، یا تحریک بیشتر مری که از قبل ملتهب شده است. این داروها عبارتند از:

داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی یا NSAIDs

مسدود کننده های کانال کلسیم (اغلب برای درمان فشار خون بالا استفاده می شود)

برخی از داروهای آسم

آنتی کولینرژیک ها، داروهایی که برای درمان بیماری هایی مانند آلرژی فصلی و گلوکوم استفاده می شوند

بیس فسفونات ها که برای افزایش تراکم استخوان استفاده می شود

آرام بخش و مسکن

مقداری آنتی بیوتیک

پتاسیم

قرص آهن

اگر هر یک از این داروها را مصرف می کنید، با پزشک خود در مورد تعویض داروی دیگری که تأثیر مشابهی بر دستگاه گوارش فوقانی ندارد، صحبت کنید. با این حال، هرگز بدون مشورت با پزشک، مصرف داروهای تجویز شده را قطع نکنید.

7. سیگار را ترک کنید. برخی از مطالعات نشان داده اند که نیکوتین می تواند عضلات LES یا اسفنکتر تحتانی مری را شل کند و همچنین می تواند در توانایی بزاق شما برای پاک کردن اسید از مری اختلال ایجاد کند.

8. مصرف الکل را کاهش دهید. مانند سیگار کشیدن، الکل می تواند باعث شل شدن LES یا اسفنکتر تحتانی مری شود. الکل همچنین می تواند باعث اسپاسم ماهیچه های مری شود.

9. لباس های گشاد بپوشید. از لباس های تنگ یا کمربندهایی که می توانند شکم شما را منقبض کنند استفاده نکنید.

10. یک رژیم غذایی بدون گلوتن را امتحان کنید. حداقل یک مطالعه نشان داده است که گلوتن، پروتئینی که در غلاتی مانند جو و گندم یافت می شود، ممکن است باعث ایجاد یا تشدید علائم GERD شود. سعی کنید گلوتن را از رژیم غذایی خود حذف کنید و ببینید آیا تفاوتی ایجاد می کند یا خیر.

جراحی که برای درمان رفلاکس اسید و سوزش سر دل انجام می‌شود، جراحی آنتی‌رفلاکس نام دارد. در این جراحی تکنیکی به نام  fundoplication یا تازنی معده انجام می‌شود. هدف از fundoplication یا تازنی معده این است که عضلات اسفنگتر پایین مری تقویت شوند و یک سدی در راه معده قرار گیرد تا از بازگشت اسید معده جلوگیری شود. در این عمل جراحی، قسمت بالایی معده که فوندوس نامیده می‌شود، به دور پایین مری پیچیده شده و دوخته می‌شود، تا دریچه‌ی LES (اسفنکتر تحتانی مری) تقویت شود. عمل ضدرفلاکس امروزه اغلب به صورت جراحی بسته و با تکنیکی به نام لاپاراسکوپی انجام می‌شود.  در این تکنیک یک لوله‌ی باریک که سر آن یک دوربین کوچک و چند ابزار جراحی بسیار باریک و بلند قرار دارد، از طریق یک برش بسیار کوچک وارد بدن می‌شود و جراحی به کمک آن انجام می‌شود.

عوامل خطر

شرایطی که می تواند خطررفلاکس را افزایش دهد عبارتند از:

•           اضافه وزن

•           برآمدگی بالای معده به سمت دیافراگم (فتق هیاتال)

•           بارداری

•           اختلالات بافت همبند، مانند اسکلرودرمی

•           تاخیر در تخلیه معده

•           عواملی که می توانند رفلاکس اسید را تشدید کنند عبارتند از:

•           سیگار کشیدن

•           خوردن وعده های غذایی حجیم یا غذا خوردن در اواخر شب

•           خوردن غذاهای خاص (محرک) مانند غذاهای چرب یا سرخ شده

•           نوشیدن برخی نوشیدنی ها مانند الکل یا قهوه

•           مصرف برخی داروها مانند آسپرین.

رفلاکس اسید یک بیماری شایع است که با درد سوزشی که به عنوان سوزش سر دل شناخته می شود، در ناحیه پایین قفسه سینه همراه است. زمانی اتفاق می افتد که اسید معده به لوله غذا برمی گردد.در صورت مشاهده هرگونه علائمی بهتر است به متخصص گوارش خوب مراجعه کنید در غیر اینصورت ممکن است عوارض جبران ناپذیری داشته باشد.

منابع:

https://www.healthline.com/health/gerd

https://www.everydayhealth.com/gerd/preventing.aspx