رفلاکس (ریفلاکس)، سوزش یا ‌ترش کردن معده و سر دل: علت، علائم و درمان

1449646205

معده‌ی ما به‌طور طبیعی برای از بین بردن باکتری موجود در غذایی که می‌خوریم، اسید تولید می‌کند. اما رفلاکس اسید معده چیست؟ برخلاف آنچه اکثر مردم تصور می‌کنند، رفلاکس معده ناشی از تولید بیش از حد اسید در معده نیست، بلکه ناشی از برگشتن محتویات معده به سمت مری است. رفلاکس معده یکی از شایع‌ترین دلایل سوء‌هاضمه است.

دکتر صدرالديني، فوق تخصصی گوارش، کبد و آندوسکوپی با سال‌ها تجربه در درمان بیماری‌های گوارشی، با ‌ترکیب متد‌های تشخیصی و درمانی تخصصی و  پیشرفته‌ترین ابزارها، راه حلی جامع و همه‌جانبه برای تشخیص و درمان موثر رفلاکس معده تدوین کرده‌اند. دکتر صدرالدینی به شما کمک می‌کنند که مشکل رفلاکس معده‌ی خود را قبل از این که به سلامتی شما آسیب جدی وارد کند، برطرف کنید.

بسته به شدت سوزش معده‌ی شما، روش‌های درمانی مختلفی، از اصلاحات در رژیم غذایی گرفته تا دارودرمانی و جراحی، وجود دارند و ما به شما کمک می‌کنیم که بهترین و مناسب‌ترین روش درمانی را انتخاب کنید. برای دریافت اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت می‌توانید با شماره‌ی ۰۹۹۰۱۴۱۴۲۴۸ تماس گرفته و یا از مشاوره‌ی رایگان در تلگرام بهره‌مند شوید.

ترش کردن (سوزش معده یا سوزش سرِدل) چیست؟


جداره‌ی داخلی معده همیشه مقدار کمی اسید تولید می‌کند، اما میزان این اسید، بلافاصله بعد از خوردن غذا به شدت افزایش پیدا می‌کند. در صورتی که شخص مقدار کافی از غذا را بخورد، پس از مدت زمان کمی غذا برای هضم شدن وارد روده‌ی کوچک می‌شود.

اما در صورتی که شخص مقدار بیش از حدی از غذا را بخورد، معده‌ی او که بسیار پر شده است، تحت فشار قرار می‌گیرد و نیاز دارد که این فشار را برطرف کند. معده دارای یک دریچه است که در صورت پر شدن و در واقع سر ریز شدن محتویات معده، باز می‌شود تا فشار داخلی معده کم شود. این دریچه یا اسفنکتر در بالای معده قرار دارد و در موارد لزوم باز می‌شود تا گاز یا مایعات از داخل معده به مری برود.

برای اغلب مردم عجیب و جالب توجه است که شل شدن عضلات اسفنکتر در پایین مری (در واقع باز شدن دریچه‌ی معده) حالتی گذرا است که معمولا بعد از غذا خوردن اتفاق می‌افتد. این مورد صحیح است و در واقع، اغلب حملات رفلاکسی و ‌ترش کردن طی دو ساعت بعد از غذا خوردن اتفاق می‌افتد.‌ ترش کردن و سوزش سر دل مخصوصا بعد از خوردن حجم زیاد غذا و همچنین بعد از خوردن برخی غذاهای خاص، بیشتر رخ می‌دهد. در واقع وعده‌های حجیم و یا برخی غذاهای خاص موجب شل شدن عضلات اسفنکتر (دریچه‌ی بین معده و مری) شده و در نتیجه علائم رفلاکس معده بروز می‌کنند.

o1تغذیه

خوردن وعده‌های غذایی بزرگ و حجیم موجب افزایش فشار در معده می‌شود و احتمال شل شدن عضلات اسفنکتر در پایین مری (باز شدن دریچه‌ی بالای معده) را افزایش می‌دهد.

غذاهایی که در ادامه آورده شده اند، با شل کردن عضلات اسفنکتر در پایین مری موجب بدتر شدن رفلاکس اسید معده می‌شوند:

  • قهوه (حتی نوع بدون کافئین)
  • شکلات
  • نوشیدنی‌های گازدار
  • الکل

این غذاها اسیدی هستند و مستقیما موجب تحریک مری می‌شوند:

  • مرکبات مانند پرتقال، لیمو و گریپ فروت
  • آب پرتقال
  • غذاهای پر از ادویه
  • گوجه

داروها

بیماران معمولا متوجه تاثیر برخی از داروهایی که مصرف می‌کنند بر رفلاکس و سوزش معده‌ی خود نمی‌شوند. در این موارد ایجاد تغییر بسیار کوچک در داروی مصرفی که برای درمان بیماری‌های دیگر تجویز شده است، تفاوت بسیار زیادی در وضعیت علائم ناشی از رفلاکس و سوزش معده  ایجاد می‌کند.

داروها از این لحاظ به دو دسته تقسیم می‌شوند: دسته‌ی اول داروهایی که مستقیما موجب تحریک مری می‌شوند و دسته‌ی دوم داروهایی که موجب شل شدن عضلات اسفنکتر در پایین مری شده و از این طریق موجب شدید شدن رفلاکس می‌شوند.

تحریک مستقیم مری:

  • داروهای ضدالتهاب و مسکن مانند ایبوبروفن و آسپرین
  • بیفسفنات‌ها مانند آلندورانت

داروهایی که با شل کردن عضلات اسفنکتر موجب شدید شدن رفلاکس می‌شوند، شامل داروهای شل‌کننده عضلات مانند دیازپام، تئوفیلین، نیترات و مسدودکننده‌های کانال کلسیم مانند نیفدیپین و آملودیپین.

سایر علل

وزنداشتن وزن بالا می‌تواند از علل رفلاکس اسید معده باشد. در واقع افراد چاق دارای ریسک بالایی برا ی ابتلا به رفلاکس هستند.

حالت قرارگیری بدندر صورتی که در طول روز برای زمان طولانی دراز بکشید یا به سمت جلو خم شوید، این وضعیت باعث تحریک دریچه‌ی معده به باز شدن و درنتیجه بروز رفلاکس می‌شود.

زمان خوابیدنیکی از دلایل مهم رفلاکس این است که افراد  شب‌ها در حالی که کمتر از دو ساعت از غذا خوردنشان می‌گذرد، به رختخواب می‌روند.

علائم رفلاکس معده


حمله رفلاکس اسید معده، یکی از مهمترین علل سوزش قفسه سینه

حملات رفلاکس اسید معده می‌توان واقعا آزاردهنده باشد خصوصا اگر قبلا این مشکل را نداشته اید. این مشکل در شدیدترین حالت ممکن است چنان باعث درد و سوزش قفسه سینه شما شود که تصور کنید دچار حمله‌ی قلبی شده‌اید. در این حالت (درست مانند علائم سکته‌ی قلبی)، درد و سوزش در مرکز قفسه سینه احساس می‌شود و سپس تا شانه‌ها منتشر می‌شود.

درد قفسه سینه

گاهی تشخیص درد قفسه سینه که ناشی از رفلاکس اسید معده است، از حمله‌ی قلبی غیرممکن به نظر می‌رسد و در صورتی که رفلاکس شدید باشد لازم است که سریعا به آن رسیدگی شده و درمان شود. با این حال برخی نشانه‌ها وجود دارند که می‌توانید با توجه به آن‌ها حدس بزنید که مشکل درد قفسه سینه گوارشی است یا ناشی از حمله‌ی قلبی:

  • اول: آیا به تازگی یک وعده غذایی بزرگ یا چرب خورده‌اید؟ (احتمالا مشکل رفلاکس است)
  • دوم: آیا جوان هستید و بدن ورزیده‌ای داریدو معمولا ورزش می‌کنید؟ (احتمالا مشکل رفلاکس است)
  • سوم:آیا سابقه‌ی ابتلا به مشکلات سوء‌هاضمه را دارید؟ (احتمالا مشکل رفلاکس است)
  • چهارم: آیا درد قفسه سینه بعد از تمرین و ورزش کردن رخ داده؟ (احتمالا مشکل حمله قلبی است)
  • پنجم: آیا تنگی نفس هم دارید؟ (احتمالا مشکل حمله قلبی است)

ترش کردن (سوزش معده یا سوزش سرِدل)

این مورد معمول‌ترین علامت و نشانه‌ی رفلاکس است. ‌ترش کردن یا سوزش سرِدل به حالتی گفته می‌شود که شخص احساس می‌کند، از پایین معده و درست در زیر استخوان‌های قفسه سینه احساس سوزش دارد و این سوزش در طول قفسه‌ی سینه ادامه دارد و منتشر می‌شود. سوزش معده یا سوزش سرِدل معمولا بعد از خوردن وعده غذایی حجیم یا خوردن غذاهای چرب ایجاد می‌شود. همچنین ممکن است این حالت در هنگام ورزش کردن یا خم شدن به سمت جلو ایجاد شود.

بازگشت غذا و خفگی

گاهی ممکن است محتویات معده که تلخ یا اسیدی هستند به سمت بالا بازگشت کنند (مانند وقتی که بالا میاورید یا استفراغ می‌کنید) و تا پشت دهان بالا بیایند. مجددا این حالت نیز معمولا بعد از خوردن غذای زیاد، ورزش کردن و خم شدن به سمت جلو پیش میاید. اگر این اتفاق در طول شب بیافتد، ممکن است ماده‌ی اسیدی وارد ریه‌ها شود. این موضوع می‌تواند باعث شود که شخص به شدت احساس خفگی کند و این حالت تا یک یا دو دقیقه ادامه دارد و سپس برطرف می‌شود.

دیسفاژی

دیسفاژی به معنای مشکل در بلع غذا و بلع دردناک است. این مشکل می‌تواند علل زیادی داشته باشد. اما در صورتی که غذای جامد و سفت قبل از رسیدن به معده در مری گیر می‌کند و باعث بلع دردناک می‌شود، ممکن است علت آن ابتلا به رفلاکس باشد.

سرفه

داشتن سرفه‌ی مداوم می‌تواند براثر رفلاکس باشد و گاهی تنها نشانه‌ای که بیمار دارد، همین سرفه‌ی مداوم است.

دورگه شدن صدا

یکی از تاثیرات بسیار عجیب رفلاکس اسید معده این است که ممکن است صدای شخص دورگه شود.

معاینه و آزمایشات تشخیصی

پرکاربردترین تستی که برای تشخیص قطعی رفلاکس به کار می‌رود، آندوسکوپی است. با استفاده از پاندوسکوپی می‌توان میزان التهاب مری و همچنین عوارض و تاثیرات رفلاکس بر مری و دریچه‌ی معده را بررسی کرد اما میزان رفلاکس اسید را نمی توان اندازه گیری نمود. روش بهتر برای بررسی این موضوع، تست PH بیست‌وچهار ساعته است که ممکن است علاوه بر آندوسکوپی برای بیمار تجویز شود. درمان رفلاکس معده دارای سه جزء بسیار مهم و اساسی به شرح زیر می‌باشد.

رژیم غذایی

 

غذاهایی که باید از خوردن آن پرهیز کنید غذاهایی که خوردن آن برایتان مناسب است
قهوه دمنوش‌های گیاهی رقیق (در صورتی که دمنوش غلیظ باشد موجب می‌شود که معده‌ی شما اسید زیادی تولید کند)
شکلات میوه‌های تازه
نوشیدنی‌های گازدار آب ساده
غذاهای تند و پرادویه کیک برنجی، چوب شور، نان، ذرت
مرکبات گلابی، موز، سیب، برخی میوه‌های تابستانی نرم مانند خربزه و هندوانه‌ی رسیده
گوجه سیب‌زمینی پخته، کلم بروکلی، کلم، هویج، نخود فرنگی و لوبیا سبز
غذاهای چرب غذاهای کم‌چرب مانند ماهی سفید، گوشت بدون چربی و یا مرغ، پنیر و ماست کم‌چرب
خوردن غذای زیاد خوردن غذای کمتر در هر وعده و احتمالا بیشتر کردن تعداد وعده‌های غذایی
خوردن غذا دیرهنگام در شب‌ها بین آخرین وعده‌ی غذایی که در شب می‌خورید و وقت خوابیدن، حداقل دو تا سه ساعت فاصله بگذارید
الکل نوشیدنی‌های غیرالکلی

 

دارودرمانی

داروهای مخصوص رفلاکس می‌تواند شامل یکی از دسته‌های زیر باشد.

  • داروهای خنثی‌ساز اسید معده
    • آنتی‌اسیدهای ساده
    • آنتی‌اسیدهای پیشرفته با آلژینات
  • داروهایی که از تولید اسید در معده جلوگیری می‌کنند.
    • آنتاگونیست‌های گیرنده H2
    • مهارکننده‌های پمپ پروتون
  • داروهای جدید

آنتی‌اسیدها ساده. آنتی‌اسیدهای ساده در زمان‌هایی مفید هستند که شما دچار حمله‌ی رفلاکس و سوزش ناگهانی سر دل (ترش کردن) می‌شوید. این دارو بلافاصله اسید معده را خنثی می‌کند. این دارو سریعا اثر می‌گذارد اما از طرف دیگر تاثیرات آن نیز به زودی از بین می‌روند و در صورتی که حمله‌ی رفلاکس شدید باشد، احتمالا بیمار ظرف چند دقیقه به داروی بیشتری نیاز خواهد داشت. برخی از داروهای آنتی‌اسید ساده عبارتند از:

  • منیزیم و یا کلسیم هیدروکسید، کربنات و یا ‌تری‌سیلیکات
  • هیدروکسید آلومینیوم
  • سدیم بیکربنات

آنتی‌اسیدهای پیشرفته با آلژینات. آنتی‌اسید‌های پیشرفته نسبت به آنتی‌اسیدهای ساده دارای مزایایی هستند.  این آنتی‌اسید‌ها علاوه بر ماده‌ی آنتی‌اسید ساده، دارای آلژینات نیز هستند. از جمله داروهای آلژینات می‌توان گاویسکون (Gaviscon) و گاستروکوت (Gastrocote) را نام برد. این داروها می‌توانند به صورت قرص یا شربت باشند و هر دو شکل آن‌ها موثر هستند.

جراحی

جراحی که برای درمان رفلاکس اسید و سوزش سر دل انجام می‌شود، جراحی آنتی‌رفلاکس نام دارد. در این جراحی تکنیکی به نام  fundoplication یا تازنی معده انجام می‌شود. هدف از fundoplication یا تازنی معده این است که عضلات اسفنگتر پایین مری تقویت شوند و یک سدی در راه معده قرار گیرد تا از بازگشت اسید معده جلوگیری شود. در این عمل جراحی، قسمت بالایی معده که فوندوس نامیده می‌شود، به دور پایین مری پیچیده شده و دوخته می‌شود، تا دریچه‌ی LES (اسفنکتر تحتانی مری) تقویت شود. عمل ضدرفلاکس امروزه اغلب به صورت جراحی بسته و با تکنیکی به نام لاپاراسکوپی انجام می‌شود.  در این تکنیک یک لوله‌ی باریک که سر آن یک دوربین کوچک و چند ابزار جراحی بسیار باریک و بلند قرار دارد، از طریق یک برش بسیار کوچک وارد بدن می‌شود و جراحی به کمک آن انجام می‌شود.