کولیت اولسراتیو یا اولسروز بیماری مزمن یا بلندمدتی است که با التهاب، تحریک یا تورم، و زخم شدن پوشش داخلی روده بزرگ همراه است. کولیت اولسراتیو یکی از بیماریهای التهابی مزمن دستگاه گوارش (GI) است که بیماری التهابی روده (IBD) نیز نام دارد.
کولیت اولسروز عموماً به تدریج شروع میشود و به مرور زمان تشدید میگردد. شدت علائم نیز از خفیف تا شدید متغیر است. اکثر بیماران دورههای بهبود و خاموشی بیماری، یعنی دورههای تسکین یافتن علائم را تجربه میکنند که چند هفته تا چند سال طول میکشد. هدف اصلی پزشکان این است که دوره خاموشی بیماری را طولانیتر کنند. اکثر بیماران مبتلا به کولیت اولسراتیو تحت درمان و نظر متخصص گاستروانترولوژی یعنی متخصص بیماریهای گوارشی قرار میگیرند.
[alert type=”custom” close=”false” icon=”fa fa-hand-o-left” color=”#000000″ background_color=”#b8cafc”]
دکتر صدرالدینی، فوق تخصص گوارش، کبد و آندوسکوپی با انجام تشخیصهای تخصصی، پیادهسازی روشهای درمانی پیشرفته و نوین، اجرای مداخلههای جراحی و مراقبت دلسوزانه، مستمر و منحصر به فرد در مدیریت بیماری کرون یا کولیت اولسراتیو به یاری بیماران میآیند. این عارضهها معمولاً بر مبنای بررسی سابقه پزشکی بیمار، معاینه دقیق، ارزیابی آزمایشگاهی، عکسبرداری و آندوسکوپی تشخیص داده میشود.
دکتر صدرالدینی در تشخیص بیماریهای گوارشی از آخرین ابداعات مانند تصویربرداری آندوسکوپی جدید بهره میگیرند. همچنین ایشان روشهای درمانی متعارف و نوین و عملهای جراحی پیشرفتهای را برای درمان بیماران به کار میگیرند تا در هر مورد بهترین نتیجه ممکن به دست آید.
برای دریافت اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت میتوانید با شمارهی 09901414248 تماس گرفته و یا از مشاورهی رایگان در تلگرام بهرهمند شوید.
[/alert]
علتها و دلایل
دلیل دقیق ابتلا به کولیت اولسروز مشخص نیست. پژوهشگران بر این باوراند که عاملهای زیر در بروز بیماری کولیت زخمی شونده تاثیر دارند:
سیستم ایمنی بیش فعال روده: دانشمندان معتقداند که یکی از دلایل التهاب روده ی زخم شونده واکنش ایمنی روده است. سیستم ایمنی در حالت طبیعی با شناسایی و تخریب باکتریها، ویروسها و دیگر مواد بیگانه و مضر احتمالی از بدن در برابر عفونت محافظت میکند. باکتریها یا ویروسها گاهی سیستم ایمنی را وادار میکنند تا به اشتباه به لایه پوششی داخلی روده بزرگ حمله کند. چنین واکنشی منجر به التهاب و بروز علائم میشود.
ژن: کولیت اولسروز گاهی ارثی است. بر اساس پژوهشهای انجام شده ژنهای نابههنجار خاصی در بیماران مبتلا به کولین اولسروز مشاهده میشود. البته پژوهشگران تاکنون موفق نشدهاند ارتباط معینی را بین ژنهای غیرطبیعی و کولیت اولسروز مشخص کنند.
محیط: یافتههای بعضی پژوهشها بیانگر این نکته است که عوامل محیطی خاصی احتمال ابتلا به کولیت اولسراتیو را افزایش میدهد، اگرچه برآیند تاثیر این عوامل چندان قابل توجه نیست. مصرف داروهای غیراستروئیدی ضدالتهابی، آنتی بیوتیکها و قرصهای ضدبارداری احتمال بروز این بیماری را اندکی بالا میبرد. رژیم غذایی چرب نیز این احتمال را به طور جزیی افزایش میدهد.
افراد مستعد ابتلا به کولیت اولسراتیو
کولیت اولسراتیو میتواند تمام گروههای سنی را درگیر کند، اما درصد شیوع آن در افراد زیر بالاتر است:
- افراد 15 تا 30 ساله
- افرد مسنتر از 60 سال
- افرادی که یکی از اعضاء خانوادهشان به بیماری التهابی روده مبتلا است.
علائم و نشانهها
شایعترین نشانهها و علایم کولیت اولسروز اسهال خونی یا همراه با چرک و عفونت است که ناراحتی در ناحیه شکم را نیز به دنبال دارد. دیگر نشانهها و علائم عبارت است از:
- نیاز فوری به دفع
- احساس خستگی
- حالت تهوع یا کاهش اشتها
- لاغر شدن
- تب
- کم خونی: عارضهای که در اثر ابتلا به آن گلبولهای قرمز خون کمتر از حد طبیعی میشود.
علایم زیر نیز با درصد بروز کمتر مشاهده میشود:
- التهاب یا درد مفصل
- تحریک چشم
- حساسیتهای پوستی خاص
تشخیص
متخصص گوارش کولیت اولسراتیو را با توجه به نتایج روشهای زیر تشخیص میدهد:
سابقه پزشکی و خانوادگی بیمار
بررسی سابقه پزشکی بیمار و جویا شدن از ابتلا اعضاء خانواده به بیماریهای گوارشی به متخصص گوارش کمک میکند تا بیماری التهابی روده را بهتر تشخیص دهد و برداشت درستی از علائم بیمار داشته باشد.
معاینه
متخصص گوارش هنگام معاینه موارد زیر را غالباً انجام میدهد:
- بررسی نفخ یا ورم کردن شکم
- گوش دادن به صداهای درون شکم با استفاده از گوشی معاینه
- ضربه زدن به شکم به منظور بررسی وجود ناحیههای دردناک یا حساس به لمس
آزمایش
متخصص گوارش دستور انجام آزمایشهایی مانند آزمایش خون یا مدفوع میدهد.
آزمایش خون
وجود ناراحتیهای زیر در آزمایش خون مشخص میشود:
- کم خونی
- وجود التهاب یا عفونت در نقطهای از بدن
- نشانگرهای وجود التهاب مداوم
- پایین بودن آلبومین یا پروتئین که یکی از علائم ابتلا به کولیت اولسراتیو شدید است.
آزمایش مدفوع
متخصصین گوارش معمولاً به منظور تشخیص افتراقی و از میدان حدس خارج کردن دیگر دلایل بیماریهای گوارشی از قبیل عفونت دستور انجام آزمایش مدفوع میدهند.
آندوسکوپی روده بزرگ
آندوسکوپیهای روده بزرگ دقیقترین روش تشخیص کولیت اولسراتیو و رد احتمال ابتلا به بیماریهایی نظیر کرون، سرطان روده بزرگ یا بیماری دیورتیکولی است. آندوسکوپیهای روده بزرگ موارد زیر را شامل میشود:
کولونوسکوپی: در کولونوسکوپی از لوله باریک وبلند منعطفی استفاده میشود که در انتهای آن دوربین ظریفی تعبیه شده است. متخصص با استفاده از این لوله که کولونوسکوپ یا اسکوپ نام دارد میتواند داخل راست روده یا رکتوم و کل روده بزرگ را ببیند.
سیگموئیدوسکوپی منعطف: متخصص در این روش با استفاده از لوله باریک و بلند منعطف مجهز به یک دوربین ظریف، موسوم به سیگموئیدوسکوپ یا اسکوپ، داخل راست روده، خم روده (سیگموئید روده بزرگ) و گاهی روده پایین رونده را مشاهده و بررسی میکند.
درمان
دارو
اگرچه هیچ دارویی کولیت اولسراتیو را معالجه نمیکند، اما میتوان علائم را با مصرف دارو کاهش داد. اهداف درمان دارویی عبارت است از:
- آغاز کردن و طولانیتر کردن دوره خاموشی بیماری
- بهبود کیفیت زندگی بیمار
بسیاری از بیماران مبتلا به کولیت اولسروز باید تحت درمان دارویی قرار بگیرند، مگر آن که روده بزرگ و راست روده آنان طی عمل جراحی خارج شده باشد.
متخصص گوارش داروهای زیر را برای درمان علائم بیمار تجویز میکند.
- آمینوسالیسیلاتها
- کورتیکواستروئیدها
- ایمونومدولاتورها
- داروهای زیست شناختی یا بیولوژیکی موسوم به داروهای ضدعامل نکروز دهندهی تومور
- دیگر داروها
متخصصین گوارش درمانهای دارویی زیر را با توجه به محل علائم در روده بزرگ توصیه میکند:
- تنقیه (انما): داروی مایع با استفاده از بطری شستشوی مخصوص وارد راست روده میشود. این دارو مستقیماً التهاب روده بزرگ را درمان میکند.
- کف راست روده: ماده کف مانند روش تنقیه وارد راست روده میشود. این دارو مستقیماً التهاب روده بزرگ را درمان میکند.
- شیاف: بیمار داروی جامدی را وارد راست روده میکند که خود به خود حل میشود. پوشش داخلی روده دارو را جذب میکند
- داروهای خوراکی
- سرم
جراحی
در شرایط زیر باید جراحی برای درمان کولیت اولسراتیو انجام شود:
- سرطان روده بزرگ (سرطان روده بزرگ)
- وجود دیسپلازی یا سلولهای سرطانی در روده بزرگ
- ابتلا به عارضههای مرگباری مانند مگاکولون یا خونریزی
- بهبود نیافتن علایم یا عارضه علیرغم تحت درمان بودن بیمار
- وابستگی پیوسته به استروئیدها
- اثرهای جانبی داروهای آسیب زننده به سلامتی
برداشتن کل روده بزرگ، از جمله راست روده، بیماری کولیت اولسراتیو را معالجه میکند. جراح این عمل را برای برداشتن روده بزرگ و درمان بیماری در بیمارستان به یکی از دو روش زیر انجام میدهد:
- پروکتوکولکتومی و ایلئوستومی
- پروکتوکولکتومی و مخزن ایلئوآنال
دوران بهبود هر یک از این دو روش 4 تا 6 هفته است.
غذا خوردن، رژیم غذایی و مواد مغذی
در پژوهشهای انجام شده ارتباطی بین رژیم غذایی و مواد مغذی و بروز علائم کولیت اولسراتیو یافت نشده است. البته شکی نیست که تغذیه مناسب برای مدیریت این بیماری مهم است. تغییر دادن رژیم غذایی نامناسب به کاهش علائم کمک میکند. متخصص گوارش ایجاد تغییرات زیر را در رژیم غذایی توصیه میکند:
- حذف نوشیدنیهای کربناتدار از رژیم غذایی
- میل نکردن ذرت بو داده، پوست سبزیجات و میوهها، آجیل و دیگر مواد غذایی دارای فیبر بالا
- نوشیدن مایعات بیشتر
- کاهش حجم و افزایش تعداد وعدههای غذایی
- یادداشت کردن مواد غذایی مصرفی برای تعیین غذاهای تشدید کننده علائم
متخصصین گوارش مصرف مکملهای غذایی و ویتامینها را به افرادی توصیه میکنند که قادر به جذب مواد مغذی کافی نیستند.
کولیت اولسراتیو و سرطان روده
بیماران مبتلا به کولیت اولسروز به دلایل زیر بیش از دیگران در معرض ابتلا به سرطان روده بزرگ هستند:
- آسیب زدن کولیت اولسروز به کل روده بزرگ
- ابتلا به کولیت اولسروز به مدت حداقل 8 سال
- التهاب مداوم روده بزرگ
- بیماران مبتلا به کلانژیت اسکلروزان اولیه یعنی عارضه آسیب زننده به کبد مستعد ابتلا به بین بیماری التهابی هستند.
- درصد شیوع این بیماری در آقایان بیش از بانوان است.
تحت درمان مستمر بودن و طولانی شدن دوره خاموشی بیماری احتمال ابتلا به سرطان روده بزرگ را کاهش میدهد.