فیستول مقعدی چیست؟درمان با/بدون جراحی

10

فیستول مقعدی یک تونل غیرعادی زیر پوست است که کانال مقعد در روده بزرگ را به پوست باسن متصل می‌کند. به‌طور کلی ۹۰ درصد موارد ابتلا به آبسه در نتیجه یک عفونت حاد در غدد مقعد ایجاد می‌شود. گاهی اوقات، عامل باکتریایی، مواد باقیمانده از مدفوع، یا اجسام خارجی ممکن است باعث مسدود شدن غدد مقعد شده و باعث تشکیل این تونل شود. به این ترتیب در محل تونل ممکن است یک حفره به نام آبسه ایجاد گردد.

مهم است که توجه داشته باشید روش درمان اصلی برای فیستول مقعدی استفاده از داروهای خاص به همراه عمل جراحی برای خارج کردن عفونت است. با این وجود، دکتر صدرالدینی، متخصص گوارش، کبد و آندوسکوپی معتقد است «روش درمان بیمار می‌بایست با توجه به شرایط وی مشخص شده و در این برنامه عوامل خاص که ممکن است به‌طور بالقوه در بی‌اختیاری دفع تاثیر داشته باشند، مورد توجه قرار گیرند». برای دریافت اطلاعات بیشتر و رزرو نوبت می‌توانید با ما تماس گرفته و یا از مشاوره‌ی رایگان با دستیاران دکتر در تلگرام بهره‌مند شوید.

فیستول مقعدی چیست؟


فیستول مقعدی معمولاً در نتیجه آبسه مقعد فعلی یا قبلی برای بیمار ایجاد می‌شود. به این ترتیب این شرایط حدود ۵۰% بیماران مبتلا به آبسه مقعد را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. آناتومی مقعد نشان می‌دهد غدد کوچک در داخل آن وجود دارد. به این ترتیب فیستول تونلی است که زیر پوست تشکیل شده و بخش مسدود شده این غدد را به یک آبسه متصل می‌کند. در عمل فیستول ممکن است در حالت وجود یا عدم وجود آبسه ایجاد شده و در ناحیه زیر پوست باسن نزدیک به سوراخ مقعد تشکیل گردد.

فیستول مقعدی شرایطی است که در هنگام ابتلا به بیماری کرون به صورت بسیار متداول ایجاد می‌شود. این بیماری یک واکنش التهابی مزمن است که می‌تواند یک بخش از مسیر گوارش را تحت تاثیر خود قرار دهد. افراد مبتلا به بیماری کرون در معرض خطر بالای بی‌اختیاری مدفوع قرار دارند، زیرا خارش مقعد به خاطر بیماری کرون گرایش به عود مجدد داشته و ممکن است عضلات مقعد را تحت تاثیر خود قرار دهد.

طبقه‌بندی

فیستول مقعدی بر اساس رابطه آن با بخش‌های مختلف عضلات ناحیه مقعد طبقه‌بندی می‌شود (این عضلات کنترل مدفوع را برای فرد امکان‌پذیر می‌نمایند). به این ترتیب فیستول مقعدی با توجه به این عضلات به گروه‌های اینتر اسفنکتری (intersphincteric)، ترانس اسفنکتری (transsphincteric)، سوپرا اسفنکتری (suprasphincteric)، و اکسترا اسفنکتری (extrasphincteirc) طبقه‌بندی می‌شود. فیستول مقعدی اینتر اسفنکتری رایج‌ترین نوع این بیماری بوده و اکسترا اسفنکتری کمتر از همه بین افراد مشاهده می‌گردد. توجه داشته باشید تشخیص نوع خاص فیستول می‌تواند نقش با اهمیت در کمک به جراح برای انتخاب روش درمان مناسب داشته باشد.

11علائم

افراد دچار فیستول مقعدی معمولاً دارای سابقه تشکیل آبسه در این ناحیه از بدن خود بوده‌اند. به این ترتیب، احساس درد و خارش، خروج ترشحات از پوست ناحیه اطراف مقعد، التهاب پوست اطراف مقعد، و گاهی اوقات خون‌ریزی از ناحیه مقعد می‌تواند از علائم معمول ابتلا به فیستول مقعدی باشند. سایر علائم این بیماری به شرح زیر هستند:

  • درد و ورم اطراف ناحیه مقعد
  • تب و سرد شدن بدن
  • احساس خستگی و ناخوشی
  • قرمز شدن، حساس شدن، یا احساس خارش در پوست نواحی اطراف مقعد
  • خارج شدن چرک از نواحی اطراف مقعد

چه زمان لازم است با پزشک ملاقات شود

دکتر صدرالدینی، متخصص گوارش، کبد و آندوسکوپی، یکی از بهترین روش‌های تشخیص فیستول مقعدی را بررسی سابقه قبلی ایجاد آبسه در ناحیه مقعد می‌داند. به این ترتیب اگر در گذشته از بیماری آبسه مقعدی رنج می‌بردید و باز هم علائمی از بازگشت آن همچون تب، سرد شدن بدن، قرمزی، ورم، خونریزی، خروج چرک، یبوست یا مشکل در ارتباط با دفع را مشاهده کرده‌اید، می‌توانید با تماس با ما و تعیین وقت مراجعه در مورد وضعیت سلامتی‌تان بیشتر بدانید.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به این بیماری قرار دارند


در صورتی که دچار مشکل آبسه مقعد شده‌اید، در حدود ۵۰% احتمال دارد که به فیستول مقعدی مبتلا شوید. حتی اگر چرک آبسه به خودی خود خارج شود، باز هم خطر ابتلا به فیستول مقعدی برای شما زیاد است. علاوه بر این وجود برخی شرایط خاص تاثیرگذار بر انتهای مسیر گوارش و ناحیه مقعد می‌تواند باعث افزایش خطر ابتلا به این بیماری شود. این شرایط به شرح زیر هستند:

  • کولیت یا ورم روده
  • بیماری کرون
  • اسهال مزمن
  • استفاده از رادیوتراپی برای درمان سرطان مقعد

تشخیص


در صورتی که دچار علائمی هستید که نشان دهنده ابتلای شما به فیستول مقعدی است، لازم است با پزشک متخصص در ارتباط با تشخیص شرایط روده بزرگ و نیز ابتلا به بیماری‌های مقعدی ملاقات نمایید. به این ترتیب پزشک متخصص درباره علائم بیماری از شما سوال کرده و شرایط بیماری را بررسی می‌کند. در طول معاینه فیزیکی، پزشک ایجاد شکاف فیستول را در نواحی اطراف مقعد بررسی خواهد کرد. همچنین پزشک ممکن است این نواحی را فشار دهد تا به این ترتیب حساس شدن آن و خارج شدن احتمالی چرک را بررسی نماید. علاوه بر این پزشک ممکن است از روش‌های مختلف به شرح زیر برای تشخیص بهتر مشکل استفاده کند:

  • هدایت یک لوله بلند و نازک از طریق منفذ باز خارجی فیستول برای بررسی شرایط آن. در هنگام انجام این کار پزشک ممکن است برای پیدا کردن محل باز شدن منفذ در داخل بدن از جوهر مخصوص استفاده کند.
  • استفاده از اسکوپ برای مشاهده فضای داخل کانال مقعد
  • استفاده از روش‌های تصویربرداری همچون امواج مافوق صوت که می‌تواند یک تصویر از ناحیه مقعد در اختیار پزشک قرار دهد. علاوه بر این برای بررسی دقیق‌تر شرایط پزشک می‌تواند از اسکن ام آر آی (MRI) نیز استفاده کند.

درمان


بررسی شرح حال بیمار به‌طور دقیق و نیز سابقه درمانی وی برای انتخاب روش درمان مناسب پس از معاینه فیزیکی لازم و ضروری است. توجه داشته باشید در صورتی که فرد به فیستول مقعدی دچار شده باشد، مصرف داروهای آنتی‌بیوتیک به تنهایی نمی‌تواند به درمان مشکل وی کمک کند و در این شرایط احتمالاً لازم است عمل جراحی بر روی بیمار انجام شود. در بسیاری از مواقع، این عمل جراحی به‌طور همزمان همراه با خارج کردن چرک از آبسه مقعدی بر روی بیمار انجام می‌شود. توجه داشته باشید گاهی اوقات ممکن است فرد با فیستول مقعدی با گذشت هفته‌ها یا ماه‌ها پس از تخلیه چرک اولیه مواجه نشود. روش‌های درمان قابل استفاده به این منظور به شرح زیر هستند:

  • باز کردن فیستول به روشی که ترمیم آن از داخل به خارج امکان‌پذیر شود. در اصطلاح به این شرایط فیستولوتومی گفته شده و این روش یک درمان سرپایی می‌باشد.
  • پر کردن فیستول با یک چسب یا پوشش مخصوص که یک روش به نسبت جدید برای درمان فیستول از داخل می‌باشد. پزشک در ادامه تونل فیستول را با ماده‌ای که به تدریج با گذشت زمان توسط بدن جذب می‌شود، پر خواهد کرد.
  • در برخی موارد، لازم است برای بیمار از عمل جراحی ترمیمی استفاده شده یا عمل جراحی به صورت مرحله‌ای برای بیمار انجام شود.
  • کار گذاشتن فتیله (seton) که شامل قرار دادن یک نخ بخیه یا نخ پلاستیکی مخصوص در ناحیه داخل فیستول به صورتی است که در ادامه این نخ تنگ می‌شود. استفاده از این روش باعث می‌شود امکان ترمیم فیستول از پشت فتیله امکان‌پذیر شده و خطر بی‌اختیاری دفع کاهش یابد.

فرآیند بهبودی پس از این جراحی چگونه است؟

درد بیمار پس از عمل جراحی به خوبی از طریق مصرف داروهای مسکن، مواد غذایی حاوی فیبر و روان کننده‌ها قابل کنترل است. پس از این جراحی بیمار لازم است برای مدت زمان مشخص به صورت نشسته در آب گرم حمام کند و از دچار شدن به یبوست تا حد ممکن اجتناب نماید. قبل از عمل جراحی لازم است درباره مدت زمان لازم برای مرخصی گرفتن از محل کار و نیز اقدامات لازم پس از درمان با پزشک معالج صحبت شود.

عوارض

در بسیاری از مواقع عوارض ناشی از فیستول مقعدی پس از درمان دوباره عود کرده و می‌تواند با ایجاد مشکل در کنترل دفع برای بیمار همراه باشد. این شرایط به‌طور خاص زمانی ایجاد می‌شود که برخی عضلات اطراف ناحیه مقعد به نام اسفنکتر مقعد در عمل جراحی برداشته شوند.

کنترل فیستول مقعدی


در هنگام بهبودی پس از درمان فیستول مقعدی، لازم است داروهای مسکن طبق توصیه پزشک معالج توسط بیمار مصرف شود. همچنین در این زمان لازم است دوره مصرف داروهای آنتی‌بیوتیک کامل شده و از داروهایی که امکان تهیه آن‌ها از داروخانه بدون نسخه پزشک وجود دارد، قبل از صحبت کردن با پزشک استفاده نشود. سایر نکات قابل توجه در این شرایط به شرح زیر هستند:

  • حمام گرفتن به صورت نشسته در آب گرم برای ۳ یا ۴ بار در روز
  • استفاده از پوشش مخصوص بر روی ناحیه مقعد تا زمان کامل شدن فرآیند بهبود
  • بازگشت به فعالیت‌های عادی با کسب نظر پزشک معالج و اجازه وی
  • انتخاب یک رژیم غذایی سرشار از فیبر و نوشیدن مقدار زیاد مایعات
  • استفاده از داروهای روان کننده یا ملین در صورت نیاز

آیا امکان بازگشت مجدد فیستول یا آبسه مقعدی وجود دارد؟


همان‌طور که قبلاً بیان شد، در حدود ۵۰% افراد مبتلا به آبسه مقعدی ممکن است دوباره با تشکیل آبسه یا فیستول مقعدی مواجه شوند. به این ترتیب همواره گفته می‌شود علیرغم درمان مناسب و بهبود کامل شرایط، فیستول به‌طور بالقوه می‌تواند دوباره عود کند. توجه داشته باشید احتمال بازگشت شرایط این بیماری به تکنیک خاص استفاده شده برای جراحی بیمار بستگی دارد. در نتیجه اگر با ایجاد علائم مشابه در این رابطه مواجه شدید، لازم است با یک جراح روده یا مقعد برای بررسی و درمان مشکل ملاقات نمایید.